Skip to main content
Phát biểu của đồng chí Lê Quang Đạo, Chủ tịch Quốc hội tại Hội nghị tổng kết công tác của ngành Toà án năm 1988

Phát biểu của đồng chí Lê Quang Đạo, Chủ tịch Quốc hội tại Hội nghị tổng kết công tác của ngành Toà án năm 1988

img

Phát biểu của đồng chí Lê Quang Đạo, Chủ tịch Quốc hội tại Hội nghị tổng kết công tác của ngành Toà án năm 1988

Thưa đồng chí Phạm Hưng, Chánh án Toà án nhân dân tối cao

Thưa các đồng chí thân mến.

- Lần đầu tiên tôi được đến dự Hội nghị của các đồng chí, tôi đã đọc và nghe bản Báo cáo của đồng chí Chánh án trước Quốc hội, nghe đồng chí Ngọc Khanh trình bày rõ thêm một số điểm, đã nghe phản ảnh của các đồng chí thảo luận ở tổ và được nghe mấy đồng chí phát biểu ở Hội trường.

- Tôi đã hiểu rõ hơn được những khó khăn và những cố gắng của các đồng chí, nhưng chắc chắn rằng sự hiểu biết của tôi còn rất hạn chế.

- Tôi rất hoan nghênh tinh thần nói thẳng, nói thật với ý thức xây dựng của các đồng chí trong hội nghị này.

Sau đây, tôi xin phát biểu một số ý kiến với Hội nghị:

I. Vừa rồi, Quốc hội có ra Nghị quyết về công tác bảo vệ an ninh trật tự, an toàn xã hội. Nội dung Nghị quyết đó, đã được Toà án nhân dân tối cao trích dẫn và đưa vào chương trình hành động của ngành Toà án năm 1989. Đó là việc làm đúng, kịp thời.

- Tôi xin nói thêm một số nội dung trong một số Nghị quyết của Quốc hội vừa qua:

1. Nghị quyết về bảo vệ an ninh trật tự, an toàn xã hội, Nghị quyết về sửa đổi bổ sung Luật Tổ chức của Toà án nhân dân và Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân.

Quốc hội đã dựa trên cơ sở báo cáo của ba cơ quan: Toà án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và của Bộ Nội vụ; dựa trên báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Pháp luật của Quốc hội và ý kiến của các đại biểu Quốc hội.

Quốc hội quyết định việc sửa đổi bổ sung một số điều khoản của hai đạo luật tổ chức Toà án – Kiểm sát, việc sửa đổi này mới chỉ hạn chế trong phạm vi cho phù hợp với Bộ luật Tố tụng Hình sự. Còn những vấn đề khác, trong đó có Điều 16 Luật Tổ chức Toà án, có ý kiến cho rằng cần phải đổi ngay, nhưng cũng có ý kiến nên để lại, nghiên cứu thêm cùng với việc nghiên cứu sửa một số điều khoản trong Hiến pháp sửa đổi các Luật Tổ chức của Hội đồng Bộ trưởng, Luật Tổ chức của Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân các cấp, lúc đó sẽ sửa đổi cả Luật Tổ chức của Toà án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân. Quốc hội đã ra Nghị quyết thành lập Uỷ ban để nghiên cứu trình Quốc hội sửa đổi bổ sung Hiến pháp. Uỷ ban này sẽ có kế hoạch làm việc với các ngành hữu quan về sửa đổi các đạo luật cần thiết. Hơn nữa, chương trình làm việc của kỳ họp Quốc hội lần này rất nặng, tuy thời gian đã họp dài hơn nhưng vẫn rất căng thẳng. Phải tập trung chủ yếu vào bàn các vấn đề thuộc về kế hoạch, kinh tế, xã hội và ngân sách năm 1989.

2. Về tình hình an ninh trật tự an toàn xã hội, Quốc hội nhận định đang có những diễn biến phức tạp trên nhiều lĩnh vực, kể cả thành thị và nông thôn, nhất là ở các thành phố lớn, các trục đường giao thông quan trọng, Quốc hội ghi nhận và hoan nghênh các ngành chuyên trách thi hành pháp luật đã có nhiều cố gắng với sự tham gia giúp đỡ của nhân dân. Trong sự cố gắng đó, có ngành Toà án của chúng ta. Quốc hội cũng biểu dương những tập thể và cá nhân có nhiều thành tích trong việc bảo vệ pháp luật.

Tình hình an ninh trật tự an toàn xã hội còn diễn biến phức tạp, có chiều hướng xấu. Vấn đề này có nhiều nguyên nhân:

a) Bối cảnh nền kinh tế của cả nước đang gặp nhiều khó khăn.

- Kẻ địch phá hoại trên nhiều mặt, kẻ xấu lợi dụng.

- Những sai lầm khuyết điểm của ta sửa chữa còn rất hạn chế.

- Khắc phục các biểu hiện thiếu dân chủ chưa được bao nhiêu thì lại nảy sinh hiện tượng dân chủ lệch lạc, chuyên chính bị buông lỏng.

- Giáo dục đạo đức và pháp luật chưa tốt.

b) Có nơi, có cấp, có cán bộ còn can thiệp hoặc ngăn cản các cơ quan bảo vệ pháp luật, hoặc chính hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật cũng có trường hợp còn hữu khuynh, tránh né, hoặc cán bộ có vi phạm.

c) Luật pháp, vừa thiếu lại vừa thừa. Việc thể chế các chính sách mới của Đảng còn quá chậm chưa đồng bộ; trong khi đó có những văn bản pháp quy đã lỗi thời vẫn chưa được xoá bỏ. Đây là vấn đề có liên quan đến trách nhiệm của Hội đồng bộ trưởng, của các ngành liên quan, của Quốc hội và Hội đồng Nhà Nước.

Từ những vấn đề trên, Quốc hội đã ra một Nghị quyết về bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội. Đây là sự quan tâm lớn của Quốc hội, cũng là sự mong mỏi của toàn Đảng toàn dân làm sao có sự chuyển biến về trật tự kỷ cương trong năm 1989 được tốt hơn.

Quốc hội cũng nhấn mạnh: Các cơ quan bảo vệ pháp luật phải có biện pháp kiên quyết, hoạt động có phối hợp chặt chẽ và phải có hiệu quả thiết thực, nhằm lập lại kỷ cương xã hội, bảo đảm cuộc sống và quyền làm chủ cho dân và muốn vậy các ngành các cấp phải có kế hoạch đẩy mạnh việc giáo dục đạo đức pháp luật cho công dân, đẩy mạnh phong trào phòng ngừa và chống tội phạm ngay từ cơ sở phường xóm, thôn ấp, từ các đơn vị, cơ quan và tổ chức kinh tế xã hội, làm cho mỗi người, mỗi gia đình đều tham gia tích cực vào phong trào bảo vệ an ninh trật tự và an toàn xã hội.

Các cơ quan bảo vệ pháp luật cần được củng cố tăng cường về tổ chức, về chất lượng cán bộ làm cho tổ chức đó thật sự trong sạch vững mạnh, nghiêm khắc xử lý những cán bộ có vi phạm. Đồng thời phải có sự đổi mới hoạt động trong các cơ quan này.

- Các cơ quan có thẩm quyền phải giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan bảo vệ pháp luật thực hiện nhiệm vụ mà pháp luật đã quy định.

- Hội đồng Bộ trưởng và các ngành có liên quan phải rà soát lại hệ thống pháp luật về quản lý kinh tế. Kịp thời sửa đổi bổ sung những điều khoản không còn phù hợp với việc khuyến khích 5 thành phần kinh tế hiện nay. Đồng chí Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao điều hành hoạt động của ngành mình cũng phải chú ý sao cho phù hợp với tình hình đổi mới của hoạt động sản xuất kinh doanh.

- Quốc hội cũng giao cho Hội đồng nhà Nước tăng cường kiểm tra việc thi hành pháp luật trong các ngành các cấp.

Một lần nữa, tôi rất hoan nghênh ngành Toà án đã kịp thời căn cứ vào Nghị quyết của Quốc hội để đề ra chương trình hành động của toàn ngành mình năm 1989.

II. Một số ý kiến về tăng cường và đổi mới hoạt động:

Suy nghĩ của tôi, cũng còn hạn chế. Tuy vậy, tôi xin có một số ý kiến để các đồng chí tham khảo:

1. Tăng cường đổi mới, xuất phát từ Nghị quyết Đại hội toàn Đảng lần thứ VI. Đi đôi với đổi mới cơ cấu kinh tế, cơ chế quản lý, chính sách kinh tế phải đổi mới toàn bộ hệ thống chính trị, đổi mới các mặt hoạt động của xã hội, sao cho phù hợp với yêu cầu phát triển sản xuất và ổn định đời sống phù hợp với xu thế chung của thời đại.

Theo hướng đó, hiện nay Đảng ta đang chuẩn bị cương lĩnh chính trị mới chuẩn bị chương trình phát triển kinh tế- xã hội cho Đại hội Đảng lần thứ VII. Và cũng chính vì vậy, ta chưa có đủ điều kiện để xây dựng một bản Hiến pháp mới, mà chỉ sửa đổi một số điều khoản trong Hiến pháp năm 1980.

2. Mối quan hệ trong đổi mới hệ thống chính trị:

Đảng ta, Nhà nước ta đã nêu được vấn đề Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, Nhà nước quản lý. Đó là nguyên tắc, cơ chế bao trùm của chế độ ta nhưng chưa được cụ thể hoá, thể chế hoá.

Đảng lãnh đạo là yếu tố quyết định nhất đưa sự nghiệp cách mạng đi đến thắng lợi. Đảng làm nhiệm vụ tiền phong và lãnh đạo chính trị, nhưng Đảng không bao biện làm thay quần chúng nhân dân, Đảng phải sử dụng và phát huy chức năng của tất cả các công cụ nền chuyên chính vô sản, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Nếu Đảng làm thay việc nào Đảng cũng làm từ A đến Z thì sẽ đi tới hình thức hoá, vô hiệu hoá các công cụ cần thiết khác, không phát huy được sức mạnh tổng hợp của toàn dân. Cộng với thiếu dân chủ trong Đảng, có thể dẫn đến chuyên quyền độc đoán như một số Đảng đã mắc phải.

Về nhân dân làm chủ: Sự nghiệp cách mạng là sự nghiệp của quần chúng do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo. Dân làm chủ chủ yếu bằng Nhà nước. Chính quyền là của dân do dân và vì dân.

- Về Nhà nước quản lý, khái niệm này phải làm rõ. Phân biệt quản lý hành chính Nhà Nước với quản lý sản xuất- kinh doanh. Không thể lẫn lộn, không thể là một như trước đây.

3. Giải quyết được mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp, tư pháp. Tam quyền phân lập hay là tam quyền hợp nhất? Độc lập nhưng không phải là đối lập hoặc biệt lập. Điều này chúng ta phải làm rõ ra.

Đảng lãnh đạo, dân làm chủ, Nhà nước quản lý là một thể thống nhất, không thể cắt ra một cách máy móc… Mỗi bộ phận đều phải làm đúng chức năng của nó và có quan hệ hữu cơ với nhau.

Một điều rất quan trọng trong chúng ta hiện nay là mỗi suy nghĩ và hành động đều phải xuất phát từ quan điểm lấy dân làm gốc xuất phát từ chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội. ta cần phải nghiên cứu sâu từ các điều kiện cụ thể của đất nước ta, đồng thời phải nghiên cứu kinh nghiệm của các nước, trong đó có cả các nước tư bản nhưng ta không nên sao chép, cái gì phù hợp với ta thì vận dụng cái gì của ta đúng phải giữ lấy và phát huy.

Phải phát huy trí tuệ của toàn Đảng toàn dân, trong đó có các nhà khoa học. Phải vừa làm vừa học. Phải tổng kết kinh nghiệm.

Thưa các đồng chí

Nói như vậy, thì việc đổi mới hoạt động của ngành Toà án nên như thế nào?

Tôi hiểu rằng Toà án là một trong những công cụ quan trọng nhất của nền chuyên chính vô sản, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa nó phản ánh mối quan hệ giữa dân chủ và chuyên chính một cách mật thiết. Quyền hạn nhiệm vụ của Toà án liên quan mật thiết với nhiệm vụ quyền hạn của các cơ quan trong khối nội chính như ngành Kiểm sát, ngành Công an, Thanh tra v.v… và với các cơ quan hành pháp và lập pháp.

Nhiệm vụ chủ yếu của Toà án là xét xử để đi đến quyết định người bị truy tố có tội hay không có tội, tội đó cần trừng trị hay tha bổng hình phạt ở mức nào là hợp lý hợp tình, bảo đảm được tính nghiêm minh của pháp luật. Pháp luật nghiêm nhưng phải minh. Nghiêm là tội nào thì phải chịu mức hình phạt ấy theo pháp luật đã quy định, làm cho kẻ phạm tội phải chấp hành, phải hối hận và phải cải tạo sửa chữa, đồng thời minh là phải bảo đảm tính công bằng xã hội, quyền dân chủ và lợi ích hợp pháp của công dân phải được tôn trọng. Phương châm "không để lọt kẻ gian không làm oan người ngay" là rất quan trọng trong công tác điều tra, truy tố và xét xử.

Uy tín của Nhà nước ta, của chế độ ta đối với dân và với thế giới phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố công tác xét xử nghiêm minh và hoạt động có hiệu quả của ngành Toà án.

Tôi biết rằng, phần lớn các vụ án, nhất là án hình sự, các cấp Toà án đều dựa vào hồ sơ, chứng cứ của cơ quan điều tra, dựa vào bản cáo trạng của cơ quan kiểm sát hoặc của Công an, dựa vào lời khai trước phiên toà, vào bào chữa của luật sư hoặc của những người bào chữa khác. Từ đó, Hội đồng xét xử căn cứ vào pháp luật suy đoán đúng – sai và quyết định thành một bản án. Điều này thật là khó khăn. Đòi hỏi người Thẩm phán và những người tham gia tố tụng phải có trình độ pháp lý, trình độ chính trị phải rất vững vàng, tinh thần cách mạng, dũng cảm và lương tâm trách nhiệm của người Thẩm phán phải đủ tầm để dám chịu trách nhiệm với Bản án mà mình đã tuyên. Mặt khác, trong mỗi vụ án, nó cũng đòi hỏi các ngành và các cán bộ làm án cũng phải làm đầy đủ trách nhiệm của mình thì công tác xét xử mới bảo đảm tính công minh. Chắc chắn các đồng chí đã hiểu rằng: Một Bản án đúng có tác dụng lớn về nhiều mặt, một Bản án sai dẫn đến tác hại có khi không lường hết được, không thể sửa chữa được, ân hận suốt đời.

Vấn đề độc lập xét xử và chỉ tuân theo pháp luật. Trong thực tế các đồng chí thực hiện nhiệm vụ theo pháp luật quy định, nhưng cũng bị một số áp lực nào đó, ví dụ như công luận báo chí, ý kiến của cơ quan này cơ quan khác. v.v… Nếu các cán bộ bảo vệ pháp luật, nhất là các đồng chí Thẩm phán lại lo ngại một vấn đề riêng tư gì đó, thì khó có thể làm sáng tỏ những áp lực đúng hay không đúng tác động vào công việc độc lập xét xử của Toà án. Nếu Toà án không làm đúng việc mà mình phải làm, thì có lẽ ta cũng không cần phải có Toà án.

Toà án phải biết dựa vào dư luận quần chúng, dựa vào Hội đồng nhân dân, vào các đoàn thể Mặt trận để hoạt động xét xử và thi hành án, nhưng không thừa nhận những áp lực trái với pháp luật.

Vấn đề Đảng lãnh đạo Toà án. Toà án phải hoạt động để bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước. Nhưng Đảng không làm thay Toà án. Gặp những vụ án có vấn đề chính trị lớn, Toà án phải báo để cấp uỷ Đảng bàn và cho phương hướng. Nhưng ý kiến của cấp uỷ đi sâu quá vào công tác xét xử, không phù hợp với quyền hạn và trách nhiệm của Toà án, thì đồng chí Thẩm phán đó, cấp Toà án đó, phải dũng cảm để bảo vệ ý kiến đúng của mình.

Cấp uỷ Đảng và chính quyền các cấp phải quan tâm đúng mức, tạo điều kiện, phương tiện làm việc và chính sách phù hợp thì các cơ quan bảo vệ pháp luật trong đó có Toà án cũng mới làm tốt nhiệm vụ được giao.

Chúng ta hiện nay đang ở trong tình trạng các văn bản pháp luật có mặt thiếu nhưng lại có mặt thừa, không đồng bộ, hoặc có những điều khoản không còn phù hợp với yêu cầu đổi mới cần phải sửa chữa. Có những loại văn bản còn thiếu nhưng không thể để chậm như Bộ luật Dân sự, Tố tụng Dân sự, Luật Lao động, Luật Báo chí v.v… rất cần phải chuẩn bị để Quốc hội ban hành. Ngành Toà án là một ngành sẽ phải đóng góp nhiều trong việc xây dựng các văn bản pháp luật, nhất là luật dân sự và tố tụng dân sự.

Các đồng chí thân mến!

Tôi nghĩ vấn đề quyết định hiện nay đối với ngành Toà án cũng như các ngành khác là phải xây dựng được đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất cách mạng và năng lực chuyên môn phải chú trọng bồi dưỡng và phát huy số cán bộ hiện có, đồng thời phải đào tạo bổ sung cán bộ mới, cán bộ trẻ, có kiến thức được đào tạo cơ bản và trung thực. Cán bộ tốt là người cán bộ có rèn luyện, phê bình và tự phê bình tốt, có tinh thần dũng cảm, có lương tâm trách nhiệm của người cách mạng, học tập nâng cao không ngừng trình độ chính trị và kiến thức khoa học, học tập những kinh nghiệm tốt, coi trọng hoạt động thực tiễn, đạt hiệu quả công tác ngày càng cao.

Tôi rất thông cảm với những khó khăn gay gắt của các đồng chí nó nằm trong khó khăn chung của Đảng và Nhà nước ta hiện nay tôi đồng tình và ủng hộ các đề nghị của các đồng chí với Đảng và Nhà nước các cơ quan có trách nhiệm cần có kế hoạch giúp đỡ thiết thực, để các đồng chí giảm bớt được những khó khăn trong hoạt động của mình.

Chúc hội nghị thành công

Chúc tất cả các cán bộ, nhân viên ngành Toà án sang năm mới, năm 1989 có nhiều cố gắng mới, tích cực góp phần lập lại kỷ cương của xã hội một cách thiết thực.

img

ácdscv